Let op: Zoutalarm!

Vooral dikke mensen moeten letten op zout

In fabrieksvoedsel zit te veel zout, en dat is niet gezond.

Te veel zout is voor niemand goed. En toch wordt er te veel zout gegeten. Acht tot negen gram per dag krijgen Nederlanders gemiddeld binnen, terwijl de Gezondheidsraad (een adviesorgaan van de regering) zes gram als verantwoord maximum stelt. 80 procent van het zout in ons voedsel wordt er bij de productie ingestopt door fabrikanten. Het zit niet alleen in grote hoeveelheden in pizza, magnetronmaaltijden en kruidenmixen, maar ook in brood, soep en kaas.

Maar er zijn verschillen. Uit nieuw onderzoek van de afdeling nefrologie van de Rijksuniversiteit Groningen blijkt dat jonge gezonde mensen met een Body Mass Index van 25 (de bovengrens van gezond gewicht) gevoeliger zijn voor zout dan mensen met een gemiddeld gezond gewicht (een BMI van 22). Het onderzoek is deze maand online gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Obesitiy.

Vrijwillig aten 78 mannen de ene week 12 gram zout per dag, twee keer zo veel als aanvaardbaar is. De andere week aten ze maar 3 gram. De dikkere vrijwilligers hielden onder invloed van het zout veel meer vocht vast. Ze hebben er meer baat bij om te matigen met zout. ,,Hoe dikker je bent”, zegt Gerjan Navis, hoogleraar experimentele nefrologie in Groningen, ,,hoe meer moeite je lichaam heeft om zout en het bijbehorende vocht uit je lichaam te werken.”

Berekeningen uit de Verenigde Staten voorspellen dat een verlaging van het zoutgehalte in industrievoedsel met 1 gram per dag daar elk jaar 30.000 gevallen van hart- en vaatziekten scheelt – ongeveer 3 procent van het totaal. Een paar jaar geleden kwamen daarom Britse wetenschappers in actie. Ze begonnen een lobby om de industrie ertoe te brengen het zoutgehalte stapsgewijs te verlagen. Zonder dat de consument het merkte dus. Steeds meer landen volgen het Britse voorbeeld. In Nederland beloofde de industrie afgelopen najaar het zoutgehalte in twee jaar met 12 procent te verlagen.

Maar lang niet iedereen heeft evenveel baat bij verlaging van zoutconsumptie: het voordeel geldt dus vooral voor dikkere mensen. Bevolkingsonderzoeken in Finland en de Verenigde Staten hebben ook al eerder aangetoond dat het consumeren van te veel zout tot hogere sterfte leidt, vooral bij overgewicht. Volgens Navis heeft het met de zoutverwerking in de nieren te maken. ,,Als je goed op gewicht bent, kun je gewoon meer zout verstouwen, en dat komt omdat de nier het er sneller en makkelijker uitfiltert.”

Of te veel zout bij mensen leidt tot meer nierschade, is niet hard aangetoond. ,,Daarvoor moet je eigenlijk mensen dertig jaar gaan volgen. Maar zo lang wil ik niet wachten. Wij willen met proefdiermodellen aantonen dat zout nierschade veroorzaakt.”

Navis denkt dat die nierschade deels wordt veroorzaakt doordat mensen met overgewicht een hogere bloeddruk hebben. Dat maakt dat het bloed onder hogere druk door de nieren geperst wordt. Daardoor verwijderen de nieren minder zout uit het lichaam, en ook kan er nierschade door ontstaan.

En daarnaast, zegt Navis, ,,houden mensen die meer zout eten, juist als ze wat te dik zijn meer vocht vast tussen hun weefsels”. Dat belast, door de opgebouwde druk op de cellen, het hart en de nieren. Navis: ,,Op die manier is het dus een directe risicofactor voor hart- en nieraandoeningen.”

Zout is het begin van een vicieuze cirkel. ,,Een licht verhoogde bloeddruk zorgt voor een zwaardere belasting van de nieren”, zegt Navis. ,,Die slijten daardoor harder, waardoor ze minder goed gaan functioneren – met als gevolg dat de bloeddruk weer verder stijgt.” Navis denkt dat zout zelfs een rol speelt bij de klachten die bij suikerziekte horen. ,,Het kan haast geen toeval zijn dat veel mensen die op oudere leeftijd diabetes ontwikkelen op het moment van diagnose al schade hebben aan hun hart, nieren en bloedvaten. Die schade is al in de aanloop naar hun ziekte ontstaan.”

De Groningse bevindingen leiden niet tot minder enthousiasme voor de bevolkingsbrede zoutvermindering. ,,Het gaat er niet om wie er meer of minder baat bij hebben om minder zout te eten”, zegt Feng Jun He, onderzoekster aan de University of London. ,,We moeten de zoutconsumptie bij de hele populatie omlaag brengen.” De Britse campagne is nu juist zeer succesvol, vertelt ze. ,,Het gemiddelde zoutgehalte van Brits industrievoedsel is sinds 2003 met 10 procent verlaagd, zodat de Britten gemiddeld in plaats van van 9,5 nog maar 8,6 gram per dag binnen krijgen. Uiteindelijk willen we in 2015 een reductie van 40 procent bereikt hebben, waardoor we onder de geadviseerde zes gram per dag duiken.”

,,Het zou zonde zijn als we de prikkel op populatieniveau verliezen”, zegt Navis. ,,Bovendien zou de boodschap ‘let op je zout, vooral als je dik bent’ zout tot een probleem van dikke mensen maken.” Ze onderstreept: ,,Het is voor iedereen goed om minder zout te eten, maar hoe dikker en zieker je bent, hoe meer baat je erbij hebt. Zo moet je het zien.”

 

NRC.NEXT

31 Maart 2009

 

Jopinie @ Twitter

PHVsPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZHNfcm90YXRlPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzE8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjVhLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzI8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjViLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzM8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjVjLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzQ8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjVkLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX21wdV9hZHNlbnNlPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfbXB1X2Rpc2FibGU8L3N0cm9uZz4gLSB0cnVlPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfbXB1X2ltYWdlPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tL2Fkcy8zMDB4MjUwYS5qcGc8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF9tcHVfdXJsPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdG9wX2Fkc2Vuc2U8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF90b3BfZGlzYWJsZTwvc3Ryb25nPiAtIHRydWU8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF90b3BfaW1hZ2U8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzQ2OHg2MGEuanBnPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdG9wX3VybDwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX3VybF8xPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdXJsXzI8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb208L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF91cmxfMzwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX3VybF80PC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWx0X3N0eWxlc2hlZXQ8L3N0cm9uZz4gLSBkYXJrYmx1ZS5jc3M8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hdXRob3I8L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2F1dG9faW1nPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2N1c3RvbV9jc3M8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19jdXN0b21fZmF2aWNvbjwvc3Ryb25nPiAtIDwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2ZlYXR1cmVkX2NhdGVnb3J5PC9zdHJvbmc+IC0gVWl0Z2VsaWNodDwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2ZlYXRfZW50cmllczwvc3Ryb25nPiAtIDE8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19mZWVkYnVybmVyX2lkPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fZmVlZGJ1cm5lcl91cmw8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19nb29nbGVfYW5hbHl0aWNzPC9zdHJvbmc+IC0gPHNjcmlwdCB0eXBlPVwidGV4dC9qYXZhc2NyaXB0XCI+DQoNCiAgdmFyIF9nYXEgPSBfZ2FxIHx8IFtdOw0KICBfZ2FxLnB1c2goW1wnX3NldEFjY291bnRcJywgXCdVQS0yMTIyMzIwNS0xXCddKTsNCiAgX2dhcS5wdXNoKFtcJ190cmFja1BhZ2V2aWV3XCddKTsNCg0KICAoZnVuY3Rpb24oKSB7DQogICAgdmFyIGdhID0gZG9jdW1lbnQuY3JlYXRlRWxlbWVudChcJ3NjcmlwdFwnKTsgZ2EudHlwZSA9IFwndGV4dC9qYXZhc2NyaXB0XCc7IGdhLmFzeW5jID0gdHJ1ZTsNCiAgICBnYS5zcmMgPSAoXCdodHRwczpcJyA9PSBkb2N1bWVudC5sb2NhdGlvbi5wcm90b2NvbCA/IFwnaHR0cHM6Ly9zc2xcJyA6IFwnaHR0cDovL3d3d1wnKSArIFwnLmdvb2dsZS1hbmFseXRpY3MuY29tL2dhLmpzXCc7DQogICAgdmFyIHMgPSBkb2N1bWVudC5nZXRFbGVtZW50c0J5VGFnTmFtZShcJ3NjcmlwdFwnKVswXTsgcy5wYXJlbnROb2RlLmluc2VydEJlZm9yZShnYSwgcyk7DQogIH0pKCk7DQoNCjwvc2NyaXB0PjwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2hvbWU8L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2hvbWVfdGh1bWJfaGVpZ2h0PC9zdHJvbmc+IC0gNTc8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19ob21lX3RodW1iX3dpZHRoPC9zdHJvbmc+IC0gMTAwPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29faW1hZ2Vfc2luZ2xlPC9zdHJvbmc+IC0gZmFsc2U8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19sb2dvPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvOS1sb2dvLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX21hbnVhbDwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbS9zdXBwb3J0L3RoZW1lLWRvY3VtZW50YXRpb24vZ2F6ZXR0ZS1lZGl0aW9uLzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3Jlc2l6ZTwvc3Ryb25nPiAtIHRydWU8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19zaG9ydG5hbWU8L3N0cm9uZz4gLSB3b288L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19zaG93X2Nhcm91c2VsPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3Nob3dfdmlkZW88L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3NpbmdsZV9oZWlnaHQ8L3N0cm9uZz4gLSAxODA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19zaW5nbGVfd2lkdGg8L3N0cm9uZz4gLSAyNTA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb190YWJzPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3RoZW1lbmFtZTwvc3Ryb25nPiAtIEdhemV0dGU8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb191cGxvYWRzPC9zdHJvbmc+IC0gYTo3OntpOjA7czo1NToiaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvOS1sb2dvLmpwZyI7aToxO3M6NjU6Imh0dHA6Ly93d3cuam9waW5pZS5ubC93b3JkcHJlc3Mvd3AtY29udGVudC93b29fdXBsb2Fkcy84LWxvZ28uanBnIjtpOjI7czo2NToiaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dvcmRwcmVzcy93cC1jb250ZW50L3dvb191cGxvYWRzLzctbG9nby5qcGciO2k6MztzOjY1OiJodHRwOi8vd3d3LmpvcGluaWUubmwvd29yZHByZXNzL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvNi1sb2dvLnBuZyI7aTo0O3M6NjU6Imh0dHA6Ly93d3cuam9waW5pZS5ubC93b3JkcHJlc3Mvd3AtY29udGVudC93b29fdXBsb2Fkcy81LWxvZ28ucG5nIjtpOjU7czo2NToiaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dvcmRwcmVzcy93cC1jb250ZW50L3dvb191cGxvYWRzLzQtbG9nby5wbmciO2k6NjtzOjY1OiJodHRwOi8vd3d3LmpvcGluaWUubmwvd29yZHByZXNzL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvMy1sb2dvLnBuZyI7fTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3ZpZGVvX2NhdGVnb3J5PC9zdHJvbmc+IC0gU2VsZWN0IGEgY2F0ZWdvcnk6PC9saT48L3VsPg==