Categorized | Allemaal beestjes

Nooit meer alleen

Nooit meer alleen

Ik vertraag mijn pas en kijk op mijn horloge. Een half uur heb ik erop zitten. Het zweet is me al flink uitgebroken – precies wat ik nodig heb. Nog één keer zet ik aan voor een volle ronde. Met de denkbeeldige finish in zicht ga ik voluit, tot mijn benen verzuren en mijn voeten pijn doen. Die schoenen zijn ook nodig aan vervanging toe. Hijgend leg ik de laatste meters af en met een zucht kom ik tot stilstand bij een grote kastanjeboom. Daar buig ik voorover, mijn handen rustend op mijn knieën. Nee, ik ben niet in het park om kilo’s kwijt te raken of mijn conditie op te bouwen. Vandaag dient het gejog een heel andere missie. Ik richt me op, strek mijn armen uit en ruik onder mijn linkeroksel. Oef. Dat zit wel goed.

Eenmaal thuis voel ik een sterke drang om direct onder de douche te stappen, maar ik moet nog minstens een uur wachten. Ik kruip achter mijn laptop en duik ter afleiding het internet op. Mijn huid plakt, om me heen hangt een geur van aangekoekt zweet. Ik sta op het punt de apotheose te bereiken van mijn zelfbedachte experiment: vier dagen lang niet douchen, vier dagen fungeren als menselijk laboratorium, als levensgrote bacteriekweek.
Steeds weer kijk ik op het klokje rechts onder in mijn beeldscherm, tot ik me eindelijk richting badkamer mag begeven. Mijn natte T-shirt laat zich met grote moeite van mijn lijf trekken. Ik bekijk mijn vierdagenbaard in de badkamerspiegel. Aandoenlijk. Dan pak ik het kartonnen doosje dat naast de wastafel klaarstaat en schuif het open. De vier dagen zijn volbracht.

Een paar maanden geleden besloot ik dat ik ze wilde leren kennen: mijn eigen micro-organismen. Bacteriën, schimmels, virussen en ander klein spul. Mijn beestjes, zoals ik ze inmiddels liefkozend ben gaan noemen. Ik raakte door hen gebiologeerd nadat ik erachter kwam dat ik er, net als ieder ander, grofweg anderhalve kilo van bij me draag. Al bij onze geboorte worden we onthaald door een massa van gretige wezentjes en sindsdien pikken we ze op van
de deurkruk of de pinautomaat, wanneer we onze kat of de hond van de overburen aaien, een bloem plukken of gewoon een appel of een boterham eten. Jarenlang heb ik geleefd in een zelfverkozen duisternis, in de
hardnekkige ontkenning van het bestaan van mijn micro-organismen. Maar door mijn werk als wetenschapsjournalist ontkwam ik niet aan de ongemakkelijke waarheid en inmiddels is tot me doorgedrongen hoe alomtegenwoordig ze zijn, ook op mijn eigen lijf: zo’n honderd biljoen bacteriën bevolken een mensenlichaam, samen met minstens zo veel virussen en vele duizenden eencellige schimmels en andere micro-organismen. In aantal zijn alleen al de
bacteriën met zo’n drie keer meer dan onze eigen lichaamscellen.

De afgelopen dagen liet ik de bacteriepopulaties op mijn huid floreren. Iedere morgen nam ik monsters af. Onder mijn linkeroksel, op mijn rechterschouderblad, op mijn wang en tussen mijn tenen. Op dag één nam ik die monsters nog af na een uitgebreide douche- en deosessie. Sindsdien liet ik mijn bacteriepopulaties met rust, om ze eens niet het leven zuur te maken, maar de tijd te geven zich verder te ontwikkelen en te ontplooien. Bang voor de gevolgen van mijn experiment ben ik niet, al moet ik toegeven dat ik mijn oksel de afgelopen dagen angstvallig uit de buurt van mijn vrienden heb gehouden. De rondjes door het park rende ik om mijn populaties nog even extra te voeren met vocht, eiwitten en mineralen. In het kartonnen doosje voor me liggen dunne plastic buisjes. Ik pak er eentje. ‘Steriel’, staat erop. Precies wat ik níét ben.

In onze smetvreesmaatschappij zouden we ze het liefst negeren, deze voor het blote oog onzichtbare beestjes. Of nee, keihard bestrijden met zeep, alcohol en ander grof geschut. We zijn opgegroeid met de gedachte dat een goede bacterie hetzelfde is als een dode bacterie. Die afkeer danken we onder andere aan de inzichten van Louis Pasteur en Robert Koch. Zij toonden in de tweede helft van de negentiende eeuw aan dat micro-organismen bederf en ziekten
veroorzaken. In hun spoor bewees Ignaz Semmelweis het nut van ontsmetting en hygiëne, waardoor uiteindelijk een drastische afname van de kraamvrouwensterfte werd bewerkstelligd. En laten we Alexander Fleming niet vergeten, die in 1928 het eerste antibioticum, penicilline, ontdekte, waarmee artsen bacteriële infecties konden bestrijden en vele miljoenen levens redden.
Dankzij hygiëne en medicatie roeiden we de afgelopen eeuw in het Westen ziekten uit zoals tuberculose, cholera en de pokken en we wisten andere, zoals polio en de mazelen, via vaccinaties te slim af te zijn. Zo dreven we de kindersterfte terug en de gemiddelde levensverwachting omhoog.

Maar die aanpak lijkt zijn grenzen bereikt te hebben. Er duiken steeds meer bacteriën op die zich niet of nauwelijks met onze sterkste wapens, antibiotica, het zwijgen laten opleggen, zoals de ziekenhuisbacterie mrsa. Bovendien nemen in alle ontwikkelde en zich ontwikkelende landen andere ziekten toe: allergieën en auto- immuunziektes, waarbij het lichaam niet-bedreigende moleculen van buiten of uit het eigen lichaam aanvalt en daarbij zichzelf be-
schadigt.

Naar schatting hebben minstens 1,2 miljoen Nederlanders een allergie. Ruim een half miljoen lijden aan astma. Rond de 30.000 mensen hebben last van psoriasis, chronische huidontsteking. Zo’n 50.000 mensen lijden aan een chronische darmontstekingsziekte. Naar schatting meer dan anderhalf miljoen mensen hebben last van prikkelbaredarmsyndroom, een lichte tot ernstige verstoring van de spijsvertering. En dan is er nog de toename van welvaartsziekten als kanker, diabetes en hart- en vaatziekten en komen ook psychiatrische aandoeningen zoals depressies en autisme steeds vaker voor. Deze ziekten worden gezien als een product van onze moderne levensstijl, maar steeds vaker wijzen onderzoekers op verbanden tussen deze kwalen en onze micro-organismen.

Wetenschappers leren steeds meer over de interactie tussen ons en onze minuscule bewoners. Ik wil erachter komen hoe die verbanden in elkaar steken. Heeft het terugdringen en uitdunnen van de populaties micro-organismen waarmee we gedurende heel onze evolutie hebben samengeleefd ons lichaam misschien ontregeld?

Ik doop het wattenstaafje in een potje transportvloeistof. Dan schraap ik het een paar keer stevig heen en weer onder mijn oksel. Een, twee, drie, vier, vijf tellen. Brrr, die lucht. Ik duw het staafje in het steriele buisje en draai daar het dopje op. De recente inzichten in de identiteit en het gedrag van organismen zoals in dit buisje hebben me nieuwsgierig gemaakt. Ik wil weten wie het zijn en wat ze doen. Wat vertellen ze over ons? Ik kwam zes weken te vroeg ter wereld, bracht een maand in de couveuse door en kreeg als kind regelmatig antibiotica toegediend. Zou zoiets een stempel drukken op je bacteriepopulaties en op je gezondheid? En hoe zit het met onze reizen naar beruchte vakantielanden? Hebben die een blijvend effect op ons gestel?

Ik pak een volgend wattenstaafje en wrijf ermee over mijn wang. Als ons lijf drie keer meer bacteriën telt dan eigen cellen, wat zegt dat dan over ons als mens? En over de mensheid? Hoe heeft ons verleden hen beïnvloed, en hoe beïnvloeden ze ons? Ik berg de buisjes op in een plastic zakje in mijn vriesvak bij de lading soortgenoten van de afgelopen dagen. Min twintig graden, daarmee houden ze het wel even uit tot ze mee mogen naar het lab.

In dit boek beschrijf ik de revolutie in het denken over micro-organismen, die zich momenteel voltrekt. Over hygiëne ook. Over het streven naar een beter begrip van onze onzichtbare populaties,
om ze niet steeds te hoeven verstoren, maar af en toe een zetje in de goede richting te kunnen geven. Wetenschappelijke tijdschriften staan vol met ontdekkingen op dit gebied, de eerste bedrijven
bieden al poeptransplantaties aan tegen allerlei kwalen, andere speuren samen met wetenschappers naar superbacteriën die onze gezondheid kunnen ondersteunen en naar voedingsmiddelen die
onze goede bacteriën doen floreren. Het is als de ontwikkeling die ons natuurbeheer in de afgelopen decennia doormaakte: eerst maakten we alles kapot, daarna werden we geconfronteerd met de desastreuze gevolgen. Toen kwam het natuurmanagement, gericht op herstel, en nu pas beginnen we onze omgeving te waarderen.

Ik zal je meenemen op safari langs onze bewoners, en langs het grote verhaal dat zij vertellen. Het is de hoogste tijd om een einde te maken aan de grote ontkenning. Laten we onze oogkleppen afdoen en onszelf op een andere manier gaan bekijken. Laten we kennismaken met de oude vrienden die ons vormden, en nog altijd een bepalende rol spelen in ons leven.

Je zult nooit meer alleen zijn.

Smaakt dit naar meer? Bestel het boek dan in de webshop van Maven Publishing, en betaal geen verzendkosten.

This post was written by:

- who has written 258 posts on Jopinie – Jop de Vrieze.


Contact the author

Leave a Reply

Jopinie @ Twitter

PHVsPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZHNfcm90YXRlPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzE8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjVhLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzI8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjViLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzM8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjVjLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzQ8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjVkLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX21wdV9hZHNlbnNlPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfbXB1X2Rpc2FibGU8L3N0cm9uZz4gLSB0cnVlPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfbXB1X2ltYWdlPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tL2Fkcy8zMDB4MjUwYS5qcGc8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF9tcHVfdXJsPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdG9wX2Fkc2Vuc2U8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF90b3BfZGlzYWJsZTwvc3Ryb25nPiAtIHRydWU8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF90b3BfaW1hZ2U8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzQ2OHg2MGEuanBnPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdG9wX3VybDwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX3VybF8xPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdXJsXzI8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb208L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF91cmxfMzwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX3VybF80PC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWx0X3N0eWxlc2hlZXQ8L3N0cm9uZz4gLSBkYXJrYmx1ZS5jc3M8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hdXRob3I8L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2F1dG9faW1nPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2N1c3RvbV9jc3M8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19jdXN0b21fZmF2aWNvbjwvc3Ryb25nPiAtIDwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2ZlYXR1cmVkX2NhdGVnb3J5PC9zdHJvbmc+IC0gVWl0Z2VsaWNodDwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2ZlYXRfZW50cmllczwvc3Ryb25nPiAtIDE8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19mZWVkYnVybmVyX2lkPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fZmVlZGJ1cm5lcl91cmw8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19nb29nbGVfYW5hbHl0aWNzPC9zdHJvbmc+IC0gPHNjcmlwdCB0eXBlPVwidGV4dC9qYXZhc2NyaXB0XCI+DQoNCiAgdmFyIF9nYXEgPSBfZ2FxIHx8IFtdOw0KICBfZ2FxLnB1c2goW1wnX3NldEFjY291bnRcJywgXCdVQS0yMTIyMzIwNS0xXCddKTsNCiAgX2dhcS5wdXNoKFtcJ190cmFja1BhZ2V2aWV3XCddKTsNCg0KICAoZnVuY3Rpb24oKSB7DQogICAgdmFyIGdhID0gZG9jdW1lbnQuY3JlYXRlRWxlbWVudChcJ3NjcmlwdFwnKTsgZ2EudHlwZSA9IFwndGV4dC9qYXZhc2NyaXB0XCc7IGdhLmFzeW5jID0gdHJ1ZTsNCiAgICBnYS5zcmMgPSAoXCdodHRwczpcJyA9PSBkb2N1bWVudC5sb2NhdGlvbi5wcm90b2NvbCA/IFwnaHR0cHM6Ly9zc2xcJyA6IFwnaHR0cDovL3d3d1wnKSArIFwnLmdvb2dsZS1hbmFseXRpY3MuY29tL2dhLmpzXCc7DQogICAgdmFyIHMgPSBkb2N1bWVudC5nZXRFbGVtZW50c0J5VGFnTmFtZShcJ3NjcmlwdFwnKVswXTsgcy5wYXJlbnROb2RlLmluc2VydEJlZm9yZShnYSwgcyk7DQogIH0pKCk7DQoNCjwvc2NyaXB0PjwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2hvbWU8L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2hvbWVfdGh1bWJfaGVpZ2h0PC9zdHJvbmc+IC0gNTc8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19ob21lX3RodW1iX3dpZHRoPC9zdHJvbmc+IC0gMTAwPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29faW1hZ2Vfc2luZ2xlPC9zdHJvbmc+IC0gZmFsc2U8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19sb2dvPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvOS1sb2dvLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX21hbnVhbDwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbS9zdXBwb3J0L3RoZW1lLWRvY3VtZW50YXRpb24vZ2F6ZXR0ZS1lZGl0aW9uLzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3Jlc2l6ZTwvc3Ryb25nPiAtIHRydWU8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19zaG9ydG5hbWU8L3N0cm9uZz4gLSB3b288L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19zaG93X2Nhcm91c2VsPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3Nob3dfdmlkZW88L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3NpbmdsZV9oZWlnaHQ8L3N0cm9uZz4gLSAxODA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19zaW5nbGVfd2lkdGg8L3N0cm9uZz4gLSAyNTA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb190YWJzPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3RoZW1lbmFtZTwvc3Ryb25nPiAtIEdhemV0dGU8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb191cGxvYWRzPC9zdHJvbmc+IC0gYTo3OntpOjA7czo1NToiaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvOS1sb2dvLmpwZyI7aToxO3M6NjU6Imh0dHA6Ly93d3cuam9waW5pZS5ubC93b3JkcHJlc3Mvd3AtY29udGVudC93b29fdXBsb2Fkcy84LWxvZ28uanBnIjtpOjI7czo2NToiaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dvcmRwcmVzcy93cC1jb250ZW50L3dvb191cGxvYWRzLzctbG9nby5qcGciO2k6MztzOjY1OiJodHRwOi8vd3d3LmpvcGluaWUubmwvd29yZHByZXNzL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvNi1sb2dvLnBuZyI7aTo0O3M6NjU6Imh0dHA6Ly93d3cuam9waW5pZS5ubC93b3JkcHJlc3Mvd3AtY29udGVudC93b29fdXBsb2Fkcy81LWxvZ28ucG5nIjtpOjU7czo2NToiaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dvcmRwcmVzcy93cC1jb250ZW50L3dvb191cGxvYWRzLzQtbG9nby5wbmciO2k6NjtzOjY1OiJodHRwOi8vd3d3LmpvcGluaWUubmwvd29yZHByZXNzL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvMy1sb2dvLnBuZyI7fTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3ZpZGVvX2NhdGVnb3J5PC9zdHJvbmc+IC0gU2VsZWN0IGEgY2F0ZWdvcnk6PC9saT48L3VsPg==