Archive | Allemaal beestjes

Humus

Albrecht Thaer was een visionair. Deze Duitse agronoom (die leefde van 1752 tot 1828) geloofde namelijk rotsvast in de kracht van humus. Humus, zo schreef hij, is het product van alle levende materie, en de bron ervan. Planten groeien immers beter op humusrijke dan op humusarme grond. Niet dat Thaer de eerste was die tot deze conclusie kwam. De waarde van humus voor de landbouw werd al onderkend door de oude Grieken en Romeinen, maar pas in de negentiende eeuw poogden wetenschappers het geheim ervan te ontrafelen. Dat lukte grotendeels en de ideeën van Thaer bleven tot halverwege de negentiende eeuw in zwang.

Dan wordt deze theorie echter ingehaald door de ‘mineraalstoffentheorie’ van de Duitse chemicus Justus von Liebig (1803-1873). Die stelde dat humus een gevolg, geen oorzaak was van plantengroei. Humus konden ze immers niet opnemen. Het leven in de bodem was niet van nut voor de planten. Hun groei, aldus Von Liebig, was afhankelijk van een handje vol nutriënten. Von Liebig toonde zijn theorie met experimenten aan en werd daarmee de uitvinder van kunstmest. Hij drukte een enorm stempel op de landbouw, die nog steeds in de dagelijkse praktijk zichtbaar is. Maar Von Liebig onderschatte de waarde van humus volledig.

We gaan nog een eeuw terug. Het is de jaren zeventig van de zeventiende eeuw en de Leidse wetenschapper Antoni van Leeuwenhoek gebruikt zijn zelf ontwikkelde microscoop om van alles en nog wat te bestuderen. Eerst treft hij leven aan in slootwater, niet veel later in zijn eigen tandplak. Daarmee is hij de eerste die micro-organismen waarneemt die leven in of op ons lichaam. Dankzij deze waarnemingen wordt Van Leeuwenhoek de grondlegger van de microbiologie genoemd. Hij ziet ze nog als onschuldige aanwezigen. Maar dat zou veranderen.

In de decennia die volgen worden steeds meer micro-organismen ontmaskerd als ziekteverwekkers, die dood en verderf zaaien. De conclusie is al snel: bacteriën doen of niks, dan zijn het commensalen, of ze veroorzaken ziektes, dan zijn het pathogenen. Vooral op die tweede groep, en de bestrijding ervan, komt de nadruk te liggen. De reputatie van micro-organismen verslechtert in rap tempo.

Een simplistische kijk dus, zowel op de landbouw als op de microbiologie. Toch waren er ook uitzonderingen. Een ervan was Selman Waksman. Deze wetenschapper raakte begin vorige eeuw geintrigeerd door de micro-organismen in de bodem. Hij groeide op op het platteland van Oekraïne, een gebied met zeer vruchtbare, zwarte grond. Die grond inspireerde hem. Toen hij in de Verenigde Staten wetenschap begon te bedrijven, stortte hij zich al snel op microben van de bodem.

Zoals hij later schreef in zijn autobiografie ‘My life with the microbes’: ‘Ik heb de destructieve capaciteiten van sommige microben, en de constructieve van andere beschouwd. Ik heb manieren geprobeerd te vinden om de ene te ontmoedigen en de andere aan te moedigen.’

Waksman zag in dat er interacties waren tussen microben onderling, en tussen microben en planten. Hij schreef ook een boek over het belang van humus in de natuur. Waksman werd beroemd dankzij iets heel anders: de ontdekking van meer dan twintig verschillende antibiotica, stoffen geproduceerd door bodemmicro-organismen om hun vijanden te doden. Zeer belangrijke vindingen, met onder meer de ontdekking van streptomycine, het eerste effectieve medicijn tegen tuberculose, waar hij in 1952 voor werd onderscheiden met de Nobelprijs, maar die helaas de microbiologie verder een andere kant op stuwde dan waar zijn hart lag: die van het bestrijden van ziekteverwekkers, met nauwelijks aandacht voor de onschuldige, en de goede.

We vliegen een eindje verder in de tijd, naar de jaren zeventig van de vorige eeuw. Wederom een tegendraadse wetenschapper, Carl Woese, werkt aan een methode om micro-organismen te identificeren. Hij gebruikt een soort streepjescode op het genetisch materiaal. Het duurt lang voor zijn methode wordt geaccepteerd, maar uiteindelijk raken zijn collega’s overtuigd. Wat blijkt? Er zijn veel meer micro-organismen dan we dachten. In onze omgeving, met name in de bodem, en op ons lichaam. Drie tot misschien wel tien keer meer dan ons aantal lichaamscellen, met zo’n honderd keer meer genen dan wij.

Het onderzoeksveld dat in zijn kielzog ontstaat, levert vooral de afgelopen jaren de ene na de andere ontdekking. De belangrijkste conclusie: slechts een heel klein deel van de op ons lichaam levende microben kan ziektes veroorzaken en de overgrote meerderheid daarvan doet dat alleen onder uitzonderlijke omstandigheden – wanneer het lichaam onder zware stress staat. De rest is onschuldig. Sterker nog, ze versterken ons lichaam. Ze assisteren en stimuleren ons immuunsysteem, reguleren onze stofwisseling, verzorgen onze huid en darmwand. Ook in onze omgeving is de invloed van microben immens. Zoals Woese het uitdrukte: ‘wanneer alle meercelligen zouden verdwijnen, zouden de micro-organismen gewoon doorleven, zouden zij verdwijnen, dan zou het overige leven snel instorten.’

Niet zo gek natuurlijk. De wereld waarin wij evolueerden, werd al die tijd gedomineerd door micro-organismen. Ze waren er, ze bevolkten ons, onze lichamen leerden met hen omgaan en sloten allianties om van hun aanwezigheid te profiteren. Een deel van die allianties hebben we verbroken door onze moderne levensstijl. We eten gemaksvoedsel waarmee we onze darmbacteriën verwaarlozen. Onze kinderen worden geboren via een keizersnee, waardoor ze de micro-organismen mislopen die hun moeder voor hen had klaargelegd als startpopulatie. We gebruiken desinfectiemiddelen om onze omgeving schoon te houden breedspectrumantibiotica om infecties te bestrijden en doden de micro-organismen in en op ons voedsel zoveel als we kunnen. We leven niet langer in de omgeving waarin die micro-organismen voorkomen waar ons lichaam het beste bij gedijt. We hebben ons van hen vervreemd en nu pas beginnen we hen weer te waarderen.

Met al deze nieuwe inzichten wordt langzaam duidelijk hoe wij zelf, als hoeders van onze eigen microben, beter voor onszelf kunnen zorgen. Aan ons de taak om de gunstige soorten aan te trekken, tevreden te houden en te stimuleren tot gedrag wat ons lichaam ten goede komt. Vezels eten moeten we. Niet te veel antibiotica gebruiken, want die doden niet alleen schadelijke, maar ook gunstige bacteriën. Niet te veel stress en voldoende slaap, want dat houdt ons immuunsysteem alert, waardoor het niet alleen schadelijke soorten kan weren maar ook de goede kan koesteren. En als het systeem uit balans is, kunnen we het wellicht een zetje de goede kant op geven met probiotica of ingrijpender therapieeën zoals poeptransplantaties.

Voor de microben in de bodem en hun interactie geldt hetzelfde: ze zijn samen opgegroeid, geëvolueerd. Ze vulden elkaar aan. Ze zijn verwaarloosd en langzaam leren we ze weer kennen. Er was een symbiose, een team waarvan wij een lid hebben weggerukt. It takes two to tango, maar de afgelopen decennia was de landbouw een solodans

Alles wat je leest in Allemaal Beestjes over de interacties tussen de micro-organismen en ons lichaam, geldt tot op zekere hoogte ook voor landbouwgewassen. Vandaag hebben we gehoord over een probioticum voor de landbouw. Alle grote agrochemische bedrijven zijn op deze kar van biologicals gesprongen. De simplistische kijk op de landbouw, met kunstmest en pesticiden als belangrijkste middelen, loopt op haar laatste benen. Gezonde, rijke landbouwgrond wordt weer het uitgangspunt van succesvolle, en ook duurzame landbouw. De humus is in ere hersteld.

Deze lezing sprak ik uit bij de presentatie van mijn boek Allemaal Beestjes, ter gelegenheid van de lancering van probiotisch gewasbeschermingsmiddel Serenade, van Bayer Crop Sciences.

Posted in Allemaal beestjes, Blog, UitgelichtComments (0)

Koffietijd!

Maandag 15 september schitterde ik in de stralende zon aan tafel bij Loretta Schrijver bij Koffietijd op RTL4.

Kijk hier het item terug.

 

Posted in Allemaal beestjes, UitgelichtComments (0)

Allemaal beestjes – de animatiefilm

Posted in Allemaal beestjes, BlogComments (0)

Nooit meer alleen

Ik vertraag mijn pas en kijk op mijn horloge. Een half uur heb ik erop zitten. Het zweet is me al flink uitgebroken – precies wat ik nodig heb. Nog één keer zet ik aan voor een volle ronde. Met de denkbeeldige finish in zicht ga ik voluit, tot mijn benen verzuren en mijn voeten pijn doen. Die schoenen zijn ook nodig aan vervanging toe. Hijgend leg ik de laatste meters af en met een zucht kom ik tot stilstand bij een grote kastanjeboom. Daar buig ik voorover, mijn handen rustend op mijn knieën. Nee, ik ben niet in het park om kilo’s kwijt te raken of mijn conditie op te bouwen. Vandaag dient het gejog een heel andere missie. Ik richt me op, strek mijn armen uit en ruik onder mijn linkeroksel. Oef. Dat zit wel goed.

Eenmaal thuis voel ik een sterke drang om direct onder de douche te stappen, maar ik moet nog minstens een uur wachten. Ik kruip achter mijn laptop en duik ter afleiding het internet op. Mijn huid plakt, om me heen hangt een geur van aangekoekt zweet. Ik sta op het punt de apotheose te bereiken van mijn zelfbedachte experiment: vier dagen lang niet douchen, vier dagen fungeren als menselijk laboratorium, als levensgrote bacteriekweek.
Steeds weer kijk ik op het klokje rechts onder in mijn beeldscherm, tot ik me eindelijk richting badkamer mag begeven. Mijn natte T-shirt laat zich met grote moeite van mijn lijf trekken. Ik bekijk mijn vierdagenbaard in de badkamerspiegel. Aandoenlijk. Dan pak ik het kartonnen doosje dat naast de wastafel klaarstaat en schuif het open. De vier dagen zijn volbracht.

Een paar maanden geleden besloot ik dat ik ze wilde leren kennen: mijn eigen micro-organismen. Bacteriën, schimmels, virussen en ander klein spul. Mijn beestjes, zoals ik ze inmiddels liefkozend ben gaan noemen. Ik raakte door hen gebiologeerd nadat ik erachter kwam dat ik er, net als ieder ander, grofweg anderhalve kilo van bij me draag. Al bij onze geboorte worden we onthaald door een massa van gretige wezentjes en sindsdien pikken we ze op van
de deurkruk of de pinautomaat, wanneer we onze kat of de hond van de overburen aaien, een bloem plukken of gewoon een appel of een boterham eten. Jarenlang heb ik geleefd in een zelfverkozen duisternis, in de
hardnekkige ontkenning van het bestaan van mijn micro-organismen. Maar door mijn werk als wetenschapsjournalist ontkwam ik niet aan de ongemakkelijke waarheid en inmiddels is tot me doorgedrongen hoe alomtegenwoordig ze zijn, ook op mijn eigen lijf: zo’n honderd biljoen bacteriën bevolken een mensenlichaam, samen met minstens zo veel virussen en vele duizenden eencellige schimmels en andere micro-organismen. In aantal zijn alleen al de
bacteriën met zo’n drie keer meer dan onze eigen lichaamscellen.

De afgelopen dagen liet ik de bacteriepopulaties op mijn huid floreren. Iedere morgen nam ik monsters af. Onder mijn linkeroksel, op mijn rechterschouderblad, op mijn wang en tussen mijn tenen. Op dag één nam ik die monsters nog af na een uitgebreide douche- en deosessie. Sindsdien liet ik mijn bacteriepopulaties met rust, om ze eens niet het leven zuur te maken, maar de tijd te geven zich verder te ontwikkelen en te ontplooien. Bang voor de gevolgen van mijn experiment ben ik niet, al moet ik toegeven dat ik mijn oksel de afgelopen dagen angstvallig uit de buurt van mijn vrienden heb gehouden. De rondjes door het park rende ik om mijn populaties nog even extra te voeren met vocht, eiwitten en mineralen. In het kartonnen doosje voor me liggen dunne plastic buisjes. Ik pak er eentje. ‘Steriel’, staat erop. Precies wat ik níét ben.

In onze smetvreesmaatschappij zouden we ze het liefst negeren, deze voor het blote oog onzichtbare beestjes. Of nee, keihard bestrijden met zeep, alcohol en ander grof geschut. We zijn opgegroeid met de gedachte dat een goede bacterie hetzelfde is als een dode bacterie. Die afkeer danken we onder andere aan de inzichten van Louis Pasteur en Robert Koch. Zij toonden in de tweede helft van de negentiende eeuw aan dat micro-organismen bederf en ziekten
veroorzaken. In hun spoor bewees Ignaz Semmelweis het nut van ontsmetting en hygiëne, waardoor uiteindelijk een drastische afname van de kraamvrouwensterfte werd bewerkstelligd. En laten we Alexander Fleming niet vergeten, die in 1928 het eerste antibioticum, penicilline, ontdekte, waarmee artsen bacteriële infecties konden bestrijden en vele miljoenen levens redden.
Dankzij hygiëne en medicatie roeiden we de afgelopen eeuw in het Westen ziekten uit zoals tuberculose, cholera en de pokken en we wisten andere, zoals polio en de mazelen, via vaccinaties te slim af te zijn. Zo dreven we de kindersterfte terug en de gemiddelde levensverwachting omhoog.

Maar die aanpak lijkt zijn grenzen bereikt te hebben. Er duiken steeds meer bacteriën op die zich niet of nauwelijks met onze sterkste wapens, antibiotica, het zwijgen laten opleggen, zoals de ziekenhuisbacterie mrsa. Bovendien nemen in alle ontwikkelde en zich ontwikkelende landen andere ziekten toe: allergieën en auto- immuunziektes, waarbij het lichaam niet-bedreigende moleculen van buiten of uit het eigen lichaam aanvalt en daarbij zichzelf be-
schadigt.

Naar schatting hebben minstens 1,2 miljoen Nederlanders een allergie. Ruim een half miljoen lijden aan astma. Rond de 30.000 mensen hebben last van psoriasis, chronische huidontsteking. Zo’n 50.000 mensen lijden aan een chronische darmontstekingsziekte. Naar schatting meer dan anderhalf miljoen mensen hebben last van prikkelbaredarmsyndroom, een lichte tot ernstige verstoring van de spijsvertering. En dan is er nog de toename van welvaartsziekten als kanker, diabetes en hart- en vaatziekten en komen ook psychiatrische aandoeningen zoals depressies en autisme steeds vaker voor. Deze ziekten worden gezien als een product van onze moderne levensstijl, maar steeds vaker wijzen onderzoekers op verbanden tussen deze kwalen en onze micro-organismen.

Wetenschappers leren steeds meer over de interactie tussen ons en onze minuscule bewoners. Ik wil erachter komen hoe die verbanden in elkaar steken. Heeft het terugdringen en uitdunnen van de populaties micro-organismen waarmee we gedurende heel onze evolutie hebben samengeleefd ons lichaam misschien ontregeld?

Ik doop het wattenstaafje in een potje transportvloeistof. Dan schraap ik het een paar keer stevig heen en weer onder mijn oksel. Een, twee, drie, vier, vijf tellen. Brrr, die lucht. Ik duw het staafje in het steriele buisje en draai daar het dopje op. De recente inzichten in de identiteit en het gedrag van organismen zoals in dit buisje hebben me nieuwsgierig gemaakt. Ik wil weten wie het zijn en wat ze doen. Wat vertellen ze over ons? Ik kwam zes weken te vroeg ter wereld, bracht een maand in de couveuse door en kreeg als kind regelmatig antibiotica toegediend. Zou zoiets een stempel drukken op je bacteriepopulaties en op je gezondheid? En hoe zit het met onze reizen naar beruchte vakantielanden? Hebben die een blijvend effect op ons gestel?

Ik pak een volgend wattenstaafje en wrijf ermee over mijn wang. Als ons lijf drie keer meer bacteriën telt dan eigen cellen, wat zegt dat dan over ons als mens? En over de mensheid? Hoe heeft ons verleden hen beïnvloed, en hoe beïnvloeden ze ons? Ik berg de buisjes op in een plastic zakje in mijn vriesvak bij de lading soortgenoten van de afgelopen dagen. Min twintig graden, daarmee houden ze het wel even uit tot ze mee mogen naar het lab.

In dit boek beschrijf ik de revolutie in het denken over micro-organismen, die zich momenteel voltrekt. Over hygiëne ook. Over het streven naar een beter begrip van onze onzichtbare populaties,
om ze niet steeds te hoeven verstoren, maar af en toe een zetje in de goede richting te kunnen geven. Wetenschappelijke tijdschriften staan vol met ontdekkingen op dit gebied, de eerste bedrijven
bieden al poeptransplantaties aan tegen allerlei kwalen, andere speuren samen met wetenschappers naar superbacteriën die onze gezondheid kunnen ondersteunen en naar voedingsmiddelen die
onze goede bacteriën doen floreren. Het is als de ontwikkeling die ons natuurbeheer in de afgelopen decennia doormaakte: eerst maakten we alles kapot, daarna werden we geconfronteerd met de desastreuze gevolgen. Toen kwam het natuurmanagement, gericht op herstel, en nu pas beginnen we onze omgeving te waarderen.

Ik zal je meenemen op safari langs onze bewoners, en langs het grote verhaal dat zij vertellen. Het is de hoogste tijd om een einde te maken aan de grote ontkenning. Laten we onze oogkleppen afdoen en onszelf op een andere manier gaan bekijken. Laten we kennismaken met de oude vrienden die ons vormden, en nog altijd een bepalende rol spelen in ons leven.

Je zult nooit meer alleen zijn.

Smaakt dit naar meer? Bestel het boek dan in de webshop van Maven Publishing, en betaal geen verzendkosten.

Posted in Allemaal beestjesComments (0)

Allemaal beestjes bestormen de media

Rondom de verschijning van Allemaal beestjes is er al heel wat media-aandacht geweest voor het boek. Zo verschenen er eerder al voorpublicaties in de Groene Amsterdammer, De VolkskrantScience (Tweemaal), NWT Magazine en Kijk, deze maand deden New Scientist (dossier), Bionieuws, Bright Visions, wederom KIJK en een mooie cover van het Vlaamse EOS. En laten we vooral de Britse New Scientist niet vergeten, met de geweldige illustratie van de Mayor of the Microbial Metropolis.

Verder besteedden Telegraaf.nl, Quest.nl en het Vlaamse dagblad Het Belang van Limburg aandacht aan het boek. Als klap op de vuurpijl was er het Volkskrant-interview mét geruchtmakend portret.

Volgende week zullen er in elk geval artikelen verschijnen in Ouders van Nu, de regionale kranten van HDC/NDC, KnowHow en Medisch Contact.

Inmiddels verscheen ik drie keer op de radio, respectievelijk bij BNR’s Paul van Liempt, Radio 2’s Cappuccino en Radio 1’s Met het Oog op Morgen. Verder is er in elk geval één tv-optreden bevestigd, waarover ik me nog even in stilzwijgen hul…

Update: ook de uitzending van Kennis van Nu op Radio 5 (vrijdagavond 23 mei) staat nu online. De eerste (mini-)verscheen afgelopen week al in Bionieuws. Op 4 juni sprak ik 20 minuten lang met Theodor Holman over mijn boek in Oba live op Radio 5. Bij BNN op Radio 1 zocht ik uit hoeveel beestjes er op verslaggeefster Ruby verschenen na drie dagen niet douchen. De Optimist lichtte een lading weetjes uit, in KIJK kreeg het boek vier sterren.

Posted in Allemaal beestjes, BlogComments (0)

Op jacht naar oude vrienden

Afgelopen najaar bezocht ik Jeff Leach, een Amerikaanse onderzoeker die in Tanzania de (darm)bacteriën van een jagers-verzamelaarsvolk bestudeert, om te leren over de interacties met micro-organismen die ook ons in de loop van onze evolutie vormden. Voor wie niet kan wachten op mijn boek, hier alvast het stuk dat ik over dit fascinerende onderzoek schreef in Science:

Jeff Leach hasn’t showered in a month. Living in a small dome tent close to Lake Eyasi in northern Tanzania, he stopped washing one day because
he wants to know how that will change the microbial populations in and on his body. Leach is taking daily samples of his own stool and skin, which
he carefully stores in a liquid nitrogen tank until they can be shipped to the United States.

Later this month, the 46-year-old graduate student at the London School of Hygiene & Tropical Medicine (LSHTM) will also adopt the lifestyle of
the local people here. He will sleep in their open grass huts, eat their food, and share their tools, to see if his gut flora become more like theirs.

Continue.

Posted in Allemaal beestjes, BlogComments (0)

Wat er gebeurt met je beestjes bij een poeptransplantatie

Posted in Allemaal beestjesComments (0)

Verstekelingen in de onderbuik

Vorige week verscheen het al in het wetenschapskatern van De Volkskrant, maar nu ook op Jopinie.nl: het grote – darmflora-(of eigenlijk darmmicrobiota)-en-ziekten-artikel. De darmflora speelt een rol bij een groot aantal ziekten, van de ziekte van Crohn en darmkanker tot diabetes, reuma, depressies en MS. Of dit de hoofdrol is zal nog moeten blijken, maar een stevige bijrol lijkt voor onze miljarden inwoners in elk geval weggelegd. Hoe dat kan? Lees het artikel: Verstekelingen in de onderbuik.

p.s.: het boek alvast bestellen? Ga naar http://www.mavenpublishing.nl/allemaal-beestjes

 

Posted in Allemaal beestjes, NieuwsComments (0)

Serieus verzoek

Ik vind het verfrissend. Dezer dagen ben ik eens niet de enige die het vrijwel non-stop over poep heeft. De jaarlijkse Serious Request-actie van 3FM staat namelijk dit jaar in het teken van diarree. Het ingezamelde geld zal het Rode Kruis gaan gebruiken om de sanitaire voorzieningen en daarmee de hygiëne in ontwikkelingslanden te gaan verbeteren. Die hygiëne is van groot belang, omdat in omgevingen waar veel mensen dicht op elkaar leven, gevaarlijke micro-organismen de kans krijgen zich te verspreiden en mensen ziek te maken.

Hier in het westen hebben we de hygiëne wel op orde, maar ook hier komt diarree nog altijd voor. Sterker nog, doordat steeds meer bacteriën resistent raken tegen antibiotica, is hardnekkige diarree een toenemend verschijnsel, met name onder ziekenhuispatiënten. Nog harder tegen de micro-organismen strijden heeft weinig zin. Sterker nog, in mijn boek laat ik zien dat we het over een heel andere boeg moeten gooien: onze beestjes niet als vijanden maar als vrienden benaderen.

Om bij te dragen aan de actie van 3FM heb ik met mijn uitgever Maven Publishing een kleine actie op touw gezet: voor iedereen die ALLEMAAL BEESTJES vandaag of morgen bestelt via allemaalbeestjes@mavenpublishing.nl doneren wij 1 euro aan Serious Request. Je krijgt dan een factuur per mail toegestuurd en ontvangt het boek in mei.

Voor de volledigheid nog even een korte beschrijving van het boek, dat in mei in de boekhandel ligt:

We dragen zo’n 2,5 kilo beestjes met ons mee. Ze verteren een deel van het voedsel in onze darmen, ze produceren vitamines en ze zorgen voor een schone en gezonde huid. Ze assisteren en reguleren ons immuunsysteem en hebben zelfs invloed op ons gedrag. Deze micro-organismen zijn met veel: met tien keer zoveel als onze eigen lichaamscellen. En omdat we onze volledige evolutie met hen zijn opgetrokken, zijn onze lichamen gewend geraakt aan hun aanwezigheid. Sterker nog, we zijn van ze afhankelijk.

In Allemaal Beestjes gaat Jop de Vrieze op safari door zijn eigen lichaam. Hij introduceert op heldere wijze de belangrijkste bewoners en laat zien hoe ze geraffineerd met ons lichaam samenwerken om talloze aspecten van ons leven mogelijk te maken. Hij zoekt de grenzen op van de huidige wetenschappelijke kennis en beantwoordt praktische vragen zoals:

• Zouden we minder vaak moeten douchen en viezer moeten leven?
• Hoe lang blijven de effecten van een antibioticakuur zichtbaar in ons microbioom?
• Waarom waarschuwt men dat het Westerse eten te hygiënisch is geworden?
• Wat is de bedoeling van probiotische drankjes zoals Yakult? En werken ze überhaupt?
• Wat zou een microbioloog je adviseren over het grootbrengen van je kinderen?

Wetenschappelijk onderzoek naar de werking van het menselijk microbioom is zeer actueel. Het heeft in de laatste jaren tot inzichten geleid die onze kijk op het menselijk lichaam voorgoed hebben veranderd. In Allemaal beestjes worden deze inzichten op vlotte en humorvolle wijze toegankelijk gemaakt voor een breed publiek.

Posted in Allemaal beestjes, NieuwsComments (0)

Gezonde dikkerd toch ongezond? Lariekoek

Een beetje te dik en toch gezond. Kan het of kan het niet?

Wetenschappers discussiëren er al een paar jaar over: is overgewicht nu op zichzelf schadelijk voor de gezondheid, of gaat het vaak samen met andere factoren die ongezond zijn. Feit is dat mensen met overgewicht meer kans lopen op diabetes, hart- en vaatziekten, kanker en auto-immuunziekten zoals reuma. Dat zou komen door de overtollige kilo’s, die een vet laagje om de organen vormen, drukken op hart- en vaten – kortom, het lichaam zwaarder belasten. Daarnaast zouden de extra kilo’s gezond gedrag in de weg staan: wie zwaarder is beweegt en sport minder soepel en minder graag.

Maar misschien was er wel iets anders aan de hand: bij mensen met overgewicht raakt vaak ook het metabolisme verstoord. Dit metabool syndroom is een combinatie van hogebloeddruk, een verhoogd cholesterol, verstoorde suikerstofwisseling én overtallig vet wat vaak ook nog ontstoken is. Recent onderzoek toont aan dat er twee soorten mensen met overgewicht zijn: mensen mét en zonder metabool syndroom.

Waren dit de gezonde versus de ongezonde dikkerds? Hoefden we ons voortaan geen zorgen meer te maken over ons gewicht, maar over die andere factoren? Het leek er wel op.

Nee, zeggen onderzoekers die deze week een overzichtsstudie publiceerden in het vooraanstaande blad Annals of Internal Medicine. Media dikten dit nieuws stevig aan: ‘Healthy and overweight is a myth’, kopt de BBC. The Times maakt het nog bonter: ‘Obese but healthy? It’s a big fat myth’.

De strekking van de verhalen en de conclusie van de onderzoekers: ook mensen met overgewicht zonder metabool syndroom, hebben een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Weliswaar is die kans een stuk lager, en is het zelfs zo dat mensen zonder overgewicht mét deze metabole verstoring even ongezond als hun metabole evenknieën mét overtollig vet, maar ten opzichte van slanke mensen zonder metabole verstoring krijgen de vermeende gezonde dikkerds wel degelijk vaker hart- en vaatziekten.

Toch die kilo’s? Ik besloot de paper te bestuderen. Na een hoop ingewikkelde berekeningen, grafieken en tabellen belandde ik bij de discussie – vaak het interessantst voor de lezer die benieuwd is wat de onderzoekers proberen te verhullen. En wat schetst mijn verbazing: ze verhullen het niet eens. Ze schrijven het letterlijk op:

Considering a worldwide prevalence of approximately 200 million people with metabolically healthy obesity, the absolute risk increase of 0.7% over 10 to 11 years associated with this condition (as compared with metabolically healthy normal-weight persons) translates to 1.4 million incident deaths or CV events over this time. De kans op ziekten neemt dus met 0,7 procent toe. Je leest het goed. Niet zeventig procent. Niet zeven. Nul komma zeven. Totaal irrelevant dus. Door een gigantisch grote groep mensen op een hoop te vegen, wisten ze deze bevinding statistisch significant te krijgen en inderdaad, op het totale groepsniveau vallen hier best mensen te redden, maar zeker op individueel niveau is dit verschil totaal irrelevant.

Welke arts gaat zijn patiënten adviseren af te vallen, zich in het zweet te werken of al zijn guilty pleasures te laten staan, om zijn kans op ziekten met 0,7 procent te doen afnemen?

Een kritische medische website concludeert terecht: What this study adds is the indication that people who are metabolically unhealthy regardless of their weight are at increased risk. However, interestingly, no increase in risk was seen for the category of people who are metabolically healthy though overweight.

Een sterk staaltje door de onderzoekers verdraaide en overdreven onderzoeksresultaten, waar de media vervolgens mee aan de haal gingen. Zowel de onderzoekers als de reporters hebben iets te veel lariekoek gegeten, lijkt het (en da’s heel ongezond).

En daarmee zijn we terug bij wat we al veronderstelden: het zijn zeer waarschijnlijk niet de kilo’s, maar de metabole problemen die er sterk mee samenhangen. Ook het darmflora-onderzoek wijst die kant op: eenderde van de westerse bevolking heeft een sterk verarmde darmflora (Nature, augustus 2013). Deze mensen hebben vaker overgewicht – maar niet altijd – een verhoogd cholesterol,  insulineresistentie, meer ontstekingen in het lichaam en daarmee een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Gezonde dikkerds en dunnerds hebben een rijkere darmflora.

Een andere, tegelijk in Nature gepubliceerde studie hint naar de oorzaak van deze verschillen: door middel van gezonde voeding werd een groot het verschil tussen de gezonde en ongezonde dikkerds grotendeels teniet gedaan. Vooral vezels lijken het verschil te maken. Die vormen voer voor goedaardige bacteriën en dragen zo bij aan de barrière in de darm, die het lichaam beschermt tegen minder vriendelijke bacteriën en bacteriële producten. Dikke mensen eten vaker vezelarm en vetrijk, en daardoor zijn ze ook ongezonder.

De slotsom? Je mag best wat meer eten, en het hoeft niet allemaal superfood te zijn, als je maar genoeg gezond voedsel binnen krijgt. In elk geval tot het tegendeel wél wordt bewezen.

Posted in Allemaal beestjes, Blog, NieuwsComments (0)

Jopinie @ Twitter

PHVsPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZHNfcm90YXRlPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzE8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjVhLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzI8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjViLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzM8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjVjLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzQ8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzEyNXgxMjVkLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX21wdV9hZHNlbnNlPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfbXB1X2Rpc2FibGU8L3N0cm9uZz4gLSB0cnVlPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfbXB1X2ltYWdlPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tL2Fkcy8zMDB4MjUwYS5qcGc8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF9tcHVfdXJsPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdG9wX2Fkc2Vuc2U8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF90b3BfZGlzYWJsZTwvc3Ryb25nPiAtIHRydWU8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF90b3BfaW1hZ2U8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzLzQ2OHg2MGEuanBnPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdG9wX3VybDwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX3VybF8xPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdXJsXzI8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb208L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF91cmxfMzwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX3VybF80PC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWx0X3N0eWxlc2hlZXQ8L3N0cm9uZz4gLSBkYXJrYmx1ZS5jc3M8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hdXRob3I8L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2F1dG9faW1nPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2N1c3RvbV9jc3M8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19jdXN0b21fZmF2aWNvbjwvc3Ryb25nPiAtIDwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2ZlYXR1cmVkX2NhdGVnb3J5PC9zdHJvbmc+IC0gVWl0Z2VsaWNodDwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2ZlYXRfZW50cmllczwvc3Ryb25nPiAtIDE8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19mZWVkYnVybmVyX2lkPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fZmVlZGJ1cm5lcl91cmw8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19nb29nbGVfYW5hbHl0aWNzPC9zdHJvbmc+IC0gPHNjcmlwdCB0eXBlPVwidGV4dC9qYXZhc2NyaXB0XCI+DQoNCiAgdmFyIF9nYXEgPSBfZ2FxIHx8IFtdOw0KICBfZ2FxLnB1c2goW1wnX3NldEFjY291bnRcJywgXCdVQS0yMTIyMzIwNS0xXCddKTsNCiAgX2dhcS5wdXNoKFtcJ190cmFja1BhZ2V2aWV3XCddKTsNCg0KICAoZnVuY3Rpb24oKSB7DQogICAgdmFyIGdhID0gZG9jdW1lbnQuY3JlYXRlRWxlbWVudChcJ3NjcmlwdFwnKTsgZ2EudHlwZSA9IFwndGV4dC9qYXZhc2NyaXB0XCc7IGdhLmFzeW5jID0gdHJ1ZTsNCiAgICBnYS5zcmMgPSAoXCdodHRwczpcJyA9PSBkb2N1bWVudC5sb2NhdGlvbi5wcm90b2NvbCA/IFwnaHR0cHM6Ly9zc2xcJyA6IFwnaHR0cDovL3d3d1wnKSArIFwnLmdvb2dsZS1hbmFseXRpY3MuY29tL2dhLmpzXCc7DQogICAgdmFyIHMgPSBkb2N1bWVudC5nZXRFbGVtZW50c0J5VGFnTmFtZShcJ3NjcmlwdFwnKVswXTsgcy5wYXJlbnROb2RlLmluc2VydEJlZm9yZShnYSwgcyk7DQogIH0pKCk7DQoNCjwvc2NyaXB0PjwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2hvbWU8L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2hvbWVfdGh1bWJfaGVpZ2h0PC9zdHJvbmc+IC0gNTc8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19ob21lX3RodW1iX3dpZHRoPC9zdHJvbmc+IC0gMTAwPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29faW1hZ2Vfc2luZ2xlPC9zdHJvbmc+IC0gZmFsc2U8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19sb2dvPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvOS1sb2dvLmpwZzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX21hbnVhbDwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbS9zdXBwb3J0L3RoZW1lLWRvY3VtZW50YXRpb24vZ2F6ZXR0ZS1lZGl0aW9uLzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3Jlc2l6ZTwvc3Ryb25nPiAtIHRydWU8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19zaG9ydG5hbWU8L3N0cm9uZz4gLSB3b288L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19zaG93X2Nhcm91c2VsPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3Nob3dfdmlkZW88L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3NpbmdsZV9oZWlnaHQ8L3N0cm9uZz4gLSAxODA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19zaW5nbGVfd2lkdGg8L3N0cm9uZz4gLSAyNTA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb190YWJzPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3RoZW1lbmFtZTwvc3Ryb25nPiAtIEdhemV0dGU8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb191cGxvYWRzPC9zdHJvbmc+IC0gYTo3OntpOjA7czo1NToiaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvOS1sb2dvLmpwZyI7aToxO3M6NjU6Imh0dHA6Ly93d3cuam9waW5pZS5ubC93b3JkcHJlc3Mvd3AtY29udGVudC93b29fdXBsb2Fkcy84LWxvZ28uanBnIjtpOjI7czo2NToiaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dvcmRwcmVzcy93cC1jb250ZW50L3dvb191cGxvYWRzLzctbG9nby5qcGciO2k6MztzOjY1OiJodHRwOi8vd3d3LmpvcGluaWUubmwvd29yZHByZXNzL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvNi1sb2dvLnBuZyI7aTo0O3M6NjU6Imh0dHA6Ly93d3cuam9waW5pZS5ubC93b3JkcHJlc3Mvd3AtY29udGVudC93b29fdXBsb2Fkcy81LWxvZ28ucG5nIjtpOjU7czo2NToiaHR0cDovL3d3dy5qb3BpbmllLm5sL3dvcmRwcmVzcy93cC1jb250ZW50L3dvb191cGxvYWRzLzQtbG9nby5wbmciO2k6NjtzOjY1OiJodHRwOi8vd3d3LmpvcGluaWUubmwvd29yZHByZXNzL3dwLWNvbnRlbnQvd29vX3VwbG9hZHMvMy1sb2dvLnBuZyI7fTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3ZpZGVvX2NhdGVnb3J5PC9zdHJvbmc+IC0gU2VsZWN0IGEgY2F0ZWdvcnk6PC9saT48L3VsPg==